Pisanka - to zwyczajowa nazwa jaja, zdobionego różnymi technikami. Najbardziej rozpowszechnioną techniką jest właśnie pisanka, stąd też nazwa, którą określa się dziś właściwie każde zdobione jajko, bez względu na rodzaj zastosowanej techniki.
Jednak tradycyjnie, w zależności od techniki zdobienia, świąteczne jajka mają różne nazwy:

• Pisanki - mają różnobarwne desenie. Powstają przez rysowanie (dawniej pisanie) na skorupce gorącym roztopionym woskiem, a następnie zanurzenie jajka w barwniku. Jako narzędzi do pisania używano szpilek, igieł, kozików, szydeł, słomek i drewienek
• Kraszanki (inaczej malowanki lub byczki)- powstają przez gotowanie jajka w wywarze barwnym, dawniej uzyskiwanym wyłącznie ze składników naturalnych. Używano roślin, które pozwalały na uzyskanie różnych kolorów
• Oklejanki (naklejanki) - są przyozdobione sitowiem, płatkami bzu, skrawkami kolorowego, błyszczącego papieru, tkaniny itp.
• Znane są jeszcze rysowanki i skrobanki.

Pisanek nie może zabraknąć wśród wielkanocnych, świątecznych pokarmów, mają symbolizować rodzącą się do życia przyrodę, a jednocześnie nadzieję, jaką czerpią chrześcijanie z wiary w zmartwychwstanie Chrystusa. Jajko wielkanocne jest znakiem nowego życia, przezwyciężeniem śmierci. Symbolizuje zwycięstwo życia, jest znakiem Chrystusowego i ludzkiego zmartwychwstania.
Jeśli chodzi o ziemie polskie - najstarsze pisanki, pochodzą z końca X wieku, odnaleziono je podczas wykopalisk archeologicznych na opolskiej wyspie Ostrówek, gdzie odkryto pozostałości grodu słowiańskiego. Prawdopodobnie jednak zdobienie jaj znane było Słowianom dużo wcześniej.
Najstarsze pisanki znalezione zostały podczas prac wykopaliskowych na terenie sumeryjskiej Mezopotamii i liczą ponad 5.000 lat. Do Europy jednak zwyczaj zdobienia jaj prawdopodobnie przynieśli Persowie.
Dawniej zdobieniem jaj zajmowały się wyłącznie kobiety, mężczyźnie wówczas nie wolno było wchodzić do izby. W czasach przedchrześcijańskich pisanki, kraszanki, rysowanki, oklejanki miały sens symboliczny, a zdobiono je w celach magicznych. W ludowych wierzeniach zwyczaj ten uważany był za jeden z warunków zapewnienia ciągłości świata. W motywach zdobniczych ukryta była bogata symbolika. Już sama praktyka dekorowania skorupki miała spotęgować cudowne własności jajka. W ornamentyce i w barwach znajdowało się wiele symboli, uważano tez, że malowanie jaj jest jednym z warunków istnienia świata.
Jajko, jako dające początek nowemu życiu, było uważane za istotę żywą i ożywiającą, element siły twórczej i wzmacniającej. Z tego powodu odgrywało ważną rolę m.in. w obrzędach związanych z kultem zmarłych. Święta Wielkanocne właściwie nałożyły się na prastare pogańskie zaduszki, obchodzone w okresie przesilenia wiosennego.
Dlatego tez początkowo Kościół zabraniał jedzenia jajek w czasie Wielkanocy. Wynikało to z dążenia do rozdzielenia tradycji Kościoła od obrzędowości pogańskiego święta związanego z kultem zmarłych, w których jajko - początek nowego życia, odgrywało ważną rolę. Zakaz został cofnięty dopiero w XII wieku, konieczne jednak było odmówienie przed posiłkiem specjalnej modlitwy.
Wykorzystując symbolikę dawnych wierzeń w święcie Wielkiej Nocy, włączono do elementów symboliki wielkanocnej również pisankę. Dominująca barwa pisanek stała się czerwień, na pamiątkę zmartwychwstania. Kolor czerwony stał się symbolem zwycięstwa, radości i dobrych wiadomości. W Austrii np. do I wojny światowej jajka wielkanocne były wyłącznie czerwone, a w kościele prawosławnym do dziś jest to tradycyjny kolor pisanki. Dzielenie się poświęconym jajkiem poprzedza uroczyste śniadanie w niedzielę wielkanocną. (Nasuwa się tu porównanie z bożonarodzeniowym zwyczajem łamania się opłatkiem, jako wyrazem pojednania, życzliwości, miłości i przyjaźni biesiadników).

Symbolika jajka i mitologia z nim związana

Jajo uważane było za kolebkę życia, najdoskonalszą formę na świecie. Wykorzystywano je w obrzędach pogrzebowych, a także związanych z kultem zmarłych. Najstarsze pisanki odnaleziono w grobowcach i wykopaliskach na Bliskim Wschodzie. Sztuka zdobienia jajek znana była Egipcjanom, Persom, Chińczykom, Fenicjanom, Grekom i Rzymianom. Jaja umieszczane były w grobowcach egipskich i rzymskich, były symbolem nadziei na powrót do życia. W mitologiach wielu ludów można znaleźć opowieść o jaju, z którego powstał świat. Uważano je również za symbol zmartwychwstania, nieustannego odradzania się życia w przyrodzie, symbolem życia ukrytego w zarodku, symbolem tajemniczej siły istnienia. W ludowych wierzeniach jajo było lekarstwem na chorobę i urok. Chroniło przed pożarem, pomagało zdobyć upatrzoną dziewczynę albo chłopaka, zapewniało urodzaj, szczęście i pomyślność. Tradycje wielu kultur podkreślały wspólny rytm jaja ze światem, Słońcem, płodnością, zmartwychwstaniem. Używane w magii leczniczej i oczyszczającej uwalniało swą mocą siły witalne. W owalnym kształcie, zamknięta była nadzieja na odradzanie się życia. W minionych wiekach pięknie wykonane jajko wykorzystywano również jako prezent. Podarowanie pisanki chłopcu czy dziewczynie poczytywano za dowód sympatii. Pełniły one też rolę wykupu w obrzędach wielkanocnych, np. w czasie smagania, dyngusu, chodzenia z barankiem lub kurkiem. Jajo wykonane ze złota i kamieni szlachetnych było kosztownym prezentem. Pisankami obdarowywano nie tylko żywych, lecz także zmarłych, dając w ten sposób wyraz pamięci o przodkach. Stąd pisanki na cmentarzach, głównie prawosławnych, składane w drugą Niedzielę Wielkanocną.

Zwyczaje i zabawy związane z jajem

Walatka (zwana też na wybitki) - to osadzona w polskiej tradycji zabawa wielkanocna. Polega na tym, ze dwie osoby stukają się jajkami trzymanymi w dłoni - wygrywa ten, którego jajko nie pękło. Zamiast uderzania jajkami o siebie można je toczyć po stole.
Wielkanocnym zwyczajem, który wiąże się z pradawnym wierzeniem w Słońce tańczące na niebie u progu wiosny, jest wrzucanie tzw. tańczącego jaja do źródła.
W wielu regionach Europy zachodniej podczas śniadania wielkanocnego zachował się zwyczaj rozbijania skorupki jaj monetami, jajkiem o jajko czy jajka o czoło.
W Meksyku popularne jest rozbijanie o głowę carcarones, wydmuszek wypełnionych konfetti. Zwyczaj ten wywodzi się ze starej meksykańskiej zabawy, znanej do dziś, zwanej Piniatą.
Świecki rodowód ma argentyńska ludowa zabawa ze śpiewem "Zepsute jajko" (hiszp. Huevo podrido), polegająca na usiłowaniu podrzucenia papierowej kulki (zepsutego jajka) jednemu z uczestników zabawy.